در بازديدهاي مختلفي كه از شهرهاي بزرگ دنيا داشتيم، مي‌ديديم كه ساختمان‌هاي مختلفي در اين شهرها وجود دارد كه هم به نوعي سمبل شهر است و‌ هم جاذبه توريستي است براي شهر. از جاهاي مختلف پاريس، تورنتو، مسكو، يادم هست آن موقع آقاي ابريشم كار سفري داشتند، پيشنهادهايي داشتند با شهردار منطقه 3، مي‌خواستند كاري در پارك طالقاني بكنند در جلساتي بحث پيش رفت. ما آقاي مهندس زركوب را از اصفهان مي‌شناختيم. از بچه‌هاي قديم جهاد بودند. از خانواده‌هاي شهدا و خانم ايشان خواهر سه شهيد (شهيدان سليمي) بود. در يكي از جلسات با حضور، ايشان در بحث‌هايي كه مطرح شد، پيشنهادي را به صورت مكتوب به عنوان يادداشت براي من فرستاد. سال 71 بود، فكر مي‌كنم آن موقع در سازمان زيباسازي بود. يادداشت ايشان بناي كار بود كه ما به ايشان بسم‌ا... را داديم.
مكان‌يابي، مطالعات و مواردي از اين دست خيلي طول كشيد. آقاي زركوب جلسات متعددي را با مسوولان صداوسيما داشت. جلساتي با مهندس غرضي كه آن موقع وزير مخابرات بودند، داشت. مهندس غرضي خيلي مشوق اين كار بود، چون با توجه به تكنولوژي مخابراتي كه آن روزها بود، به چنين چيزي خيلي نياز بود، خود صداوسيما نقاط كور در تهران زياد داشت، نهايتا بيش از يك سال دوره مطالعاتي مكان‌يابي اين كار طول كشيد.


علت انتخاب تپه‌هاي نصر
اينجايي كه انتخاب شده، به لحاظ نداشتن نقطه كور در تهران، يك شرايط ويژه و استثنايي دارد. يعني با توجه به اينكه در شمال تهران يكسري دره‌ها و پيشامدگي‌ها و كوه هست، اين نقطه گيشا به همه آنها اشراف دارد. مدت‌ها روي آن كار كردند. با نهادهاي مختلفي همكاري شد. شركت تاسيس كردند، اما كار را آن موقع كسي جدي نمي‌گرفت.
براي برج ميلاد مخصوصا براي محاسبات چنين سازه‌اي تجربه داخلي نداشتيم چون بحث زلزله هم مطرح بود، بايد چند باره چك مي‌شد. از خارجي‌ها در دو بخش استفاده شد؛ يكي قالب‌هاي لغزنده است كه از تجربيات يكي، دو شركت كانادايي و سوئدي استفاده شد مخصوصا در بحث محاسبات از سوئدي‌ها استفاده كرديم، اما كار را عمدتا همين چهار شركت داخلي به رهبري بلندپايه انجام داد.


60ميليارد در مقابل 266ميليارد
برآورد ما در آن زمان از هزينه‌هاي احداث برج اين مقدار (266ميليارد تومان هزينه فعلي) نبود.
مجموعه‌ هزينه‌ها و قيمت‌ها پايين بود. قرار بود در مدت 36 تا 45 ماه كار جمع شود. برنامه برچنين دوره طولاني نبود. در ذهنم هست كه حدود 60ميليارد تومان بود، اما عمده برآورد ريالي مربوط به دوره نازك كاري است. آسانسورها، شيشه، نما، آب و برف و فاضلاب و ظريف كاري و ... هزينه زيادي مي‌برد.


ساده‌ترين وظيفه ميلاد كاركرد مخابراتي است
اين پروژه چند منظوره است. فقط كاركرد مخابراتي ندارد. به هر حال يك تجربه منحصر به فرد نيست. معمولا در خيلي از شهرهاي بزرگ دنيا انجام شده و به هر صورت چند عملكرد را با هم دارد. ساده‌ترين وظيفه‌اش همين بحث مخابرات و پوشش‌هاي آن است. براي شبكه‌هاي تلويزيوني هم كاربرد دارد.
مثلا برج دو قلوي مالزي، هنوز هم كه شبكه‌ها همه ديجيتالي شده است، 36 شبكه تلويزيوني را پشتيباني مي‌كند. بنابراين حتي اگر تكنولوژي ما هم خيلي پيشرفته بشود، نمي‌توانيم بگوييم از چنين چيزي بي‌نياز هستيم. تجربه نشان داده كه مي‌تواند خيلي از كارها را تسهيل كند. نكته دوم همان بحث نماد و جاذبه شهري است.
تهران كلا 200 سال سابقه پايتختي بيشتر ندارد و هميشه توجه به آن سياسي و اقتصادي بوده است. به عنوان يك توجه شهرسازي و اين كه جاذبه‌هاي شهري داشته باشد، ضعيف است. در شهرهايي كه مكان‌هاي شهري با انگيزه‌هايي غيرسياسي شكل گرفته است، جاذبه‌هاي طبيعي شهري بيشتر ديده مي‌شود. چون شهر براساس نياز روزمره مردم شكل گرفته است. اينجا چون از اول پايتخت بوده است، چند تا كاخ در آن ساخته شده، يك بازار و چند سرا داشته است. به سمت جاذبه‌هاي فرهنگي كمتر رفتيم. بعدها چند تا سينما و تئاتر و مكان‌هايي از اين دست ساخته شد. در آن دوره كه بيش از 100 مكان فرهنگي در تهران ساخته شد، به دليل همين كمبود بود. برج ميلاد يك چنين عملكردي را مي‌توانست داشته باشد. هم براي خود مردم شهر و هم براي كساني كه وارد شهر مي‌شوند. اصولا يكي از ويژگي‌هاي عمده شهرهاي دنيا، چنين مراكزي هستند كه هم خصوصيت فيزيكي فوق‌العاده‌اي دارند و هم اين كه با شكل‌گيري محيط‌هاي اطراف، يك تعريف جديدي پيدا مي‌كند.
در برج ميلاد همين هتل و مركز IT و همين‌طور مركز كنفرانس‌ها، مي‌تواند محوري بشود براي جاذبه‌هاي توريستي، هم داخلي و هم خارجي. بالاخره مردم مي‌خواهند بيايند شهر را از اين ارتفاع ببينند و اين خودش كم‌جاذبه‌اي نيست.


تهران نماد جديد مي‌خواست
دليل ديگر ما براي احداث برج همين نماد تهران بود. نماد تهران هميشه برج شهياد بود كه در گذشته قبل از انقلاب ساخته شده بود. انقلاب هم هميشه براي به هم ريختن نظم قديم است. شايعاتي هم بود كه كارهاي انحرافي در برج شده، حالا به درست يا به غلط. ضمن اينكه برج آزادي آن استحكامي كه بايد را ندارد. بعد از 20، 30 سال زيرپايه‌هاي برج آب داده بود و موزه خراب شده بود.
كلا يك بناي بسيار مستحكم فني و معماري نمي‌توانست مطرح باشد. چون همه‌جا كه مي‌خواستند تهران را نشان دهند، با اين برج نشان مي‌دادند. من فكر مي‌كنم يكي از بحث‌هاي آن موقع هم اين بود كه اگر ما مدعي هستيم مي‌خواهيم نظام مستحكمي را انشاءا... داشته باشيم، مي‌توانيم نمادي را از انقلاب و جمهوري اسلامي با بنايي مستحكم و رفيع بسازيم. اين برج مي‌تواند به عنوان سمبل يك نظام، بلند با ديد وسيع و با ديدي از بالا به مسائل باشد.


به برج ايراد هم گرفتند
در مورد اينكه در گذشته تصميم بوده كل پروژه را تخريب كنند بايد بگويم مكتوب چيزي نيست.
اما در دوره‌اي كه به دوره ï؟½راي جمع كردن براي رياست جمهوريï؟½ ناميده شد و در آن وام ازدواج و افطاري و اين چيزها را مي‌دادند، به پروژه توجهي نشد و حتي گفته شد كه ساختن اين برج چه لزومي دارد، چه فايده‌اي دارد. حتي بحث اين بود كه برج و مكان آن به فروش برسد، اما چون پايه آن طوري گذاشته شده بود كه قابل تكان دادن و ريشه‌كن كردن نبود، ماند. وقتي اصل كار در آن فونداسيون عظيم زيرزميني باشد، نمي‌شود تكانش داد. تا سال 77 عمده كار بتوني آنجا تمام شده بود. به هر حال خيلي نمي‌شد نديده گرفت.


هزينه‌هاي برج
يكي از انتقادات به شهرداري اين بود كه شما داريد از درآمد عوارض مردم هزينه‌اي مي‌كنيد كه شايد فوريتي نداشته باشد. آن موقع پاسخ اين بود كه ما اين كار را به صورت يك كار هزينه‌بر نمي‌بينيم. اين پروژه اگر به سرانجام برسد، مي‌تواند هزينه‌هاي خودش را جبران كند. من يادم است در آن موقع پول‌هايي كه به يادمان سازه مي‌داديم، به عنوان وام در بودجه شهرداري ثبت مي‌شد.
در برج ميلاد هم با راه افتادن هتل و مركز همايش‌ها و مركز IT مي‌تواند هزينه خودش را جبران كند و يك جاي درآمدزا خواهد بود. الان هم بايد روي اين دو سه تا گزينه كار كرد كه اين هزينه بزرگي كه انجام شده و بايد هم انجام مي‌شد، از مركز تجارت و مركز IT و مركز كنفرانس‌ها و هتل جبران شود.


برج ميلاد در دوران خلاقيت ساخته شد
اين برج نماد يك خلاقيت است در تهران. مي‌توانست نباشد. يك آدمي مثل مهندس زركوب اين طرح را داد، ديگران كمكش كردند و پشتيباني كردند. مجموعه آن فضايي كه اين خلاقيت‌ها را اجازه فعاليت مي‌داد مي‌توانست بگويد نه، اين اتفاق نمي‌افتاد، هيچ خبري هم نمي‌شد.
سياستي كه آن موقع مطرح بود اين بود كه هر كسي فكر خلاقي دارد، اجازه دهيد فعاليت كند.
ما اگر بتوانيم محيط را آماده كنيم كه افراد به خلاقيت تشويق شوند، مطمئن باشيد 10 برابر برج ميلاد پيشنهاد و خلاقيت مطرح مي‌شود. محيطي كه آن زمان بود، حتما خلاقيت‌آفرين بود.