سال تحصیلی جدید دانشگاه های کشور در حالی از امروز آغاز می شود که امسال بر خلاف سال های پیش، قبل از شروع دانشگاه ها، حوزه آموزش عالی کشور درگیر حواشی بسیاری شد. اعلام نتایج کنکور ۸۷ آخرین اتفاقی بود که تابستان امسال سازمان سنجش و وزارت علوم را در معرض تندترین و شدیدترین انتقادها قرار داد و باعث شد حتی بسیاری از چهره های شاخص اصولگرا و نمایندگان مجلس نیز مسوولان وزارت علوم را به بی تدبیری، کم تجربگی و عدم توانایی لازم برای تشخیص مناسب در تصمیم گیری متهم کنند. با اینکه اعمال سیاست بومی گزینی مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی بود و وزارت علوم و سازمان سنجش به عنوان نهادهای اجرایی ناگزیر از اجرای تصمیمات شورا به نظر می رسیدند، اما انتشار این خبر که اصلاً طرح بحث بومی گزینی به پیشنهاد خود وزارت علوم صورت گرفته و حتی به اصرار دولت و رئیس جمهور که مسوولیت ریاست شورای عالی انقلاب فرهنگی را بر عهده دارد، از تصویب شورا گذشته است، توپ را مستقیماً در زمین وزارت علوم انداخت و سبب شد به رغم آنکه وزیر و مسوولان وزارت علوم همه چیز را عادی می خواندند، همه از وزارت علوم انتقاد کنند؛ انتقادهایی که شاید در ماجراهای دیگر تابستان امسال هم مطرح بود، اما به خاطر رنگ و بوی سیاسی و امنیتی چندان مجال بروز پیدا نکرد. عملکرد مبهم و سوال برانگیز مسوولان این وزارتخانه در قبال ماجرای دانشگاه زنجان و همین طور عکس العمل دو پهلو در قبال بازنشستگی استادان (که به نظر برخی منتقدان مصداق سیاست یکی به نعل و یکی به میخ زدن برای فرار از فشارها بود) شاید نمونه های مشابهی بودند که انتقادات زیادی را برانگیختند؛ البته انتقادهایی که خیلی از آنها مجال مطرح شدن پیدا نکردند.
در این فضا مسوولان وزارت علوم تحت فشار تابستان جنجالی امسال، در حالی سال تحصیلی جدید را آغاز می کنند که از یک سو مشکلات مالی دانشگاه ها به صورت جدی یکی از مسائل پیش روی آنهاست و از سوی دیگر با توجه به انتخابات پیش رو و سیاست های بازدارنده وزارت علوم طی سه سال گذشته که منجر به بروز تبعاتی در ماه های اخیر شده است، احتمالاً حوزه فرهنگی و حراست دانشگاه ها را با چالش اساسی مواجه خواهد کرد. البته مسوولان وزارت علوم همواره در توضیح و توجیه کارنامه و عملکرد خود روی موفقیت های چشمگیر در زمینه جذب اعتبارات ویژه تاکید داشته اند. با این حال همه آگاهان این حوزه، به خوبی به این نکته واقفند و خود مسوولان هم اذعان کرده اند که کسری بودجه یکی از مشکلات جدی در بخش اعتبارات جاری امسال دانشگاه ها خواهد بود. برخی حتی معتقدند شاید مشکل آنقدر جدی باشد که جابه جایی اعتبارات عمرانی هم کفاف مشکلات دانشگاه ها را ندهد و امسال کمی مسائل مالی جدی تر از پیش باشد.
در این حال انتخابات ریاست جمهوری پیش رو نیز می تواند احتمالاً منشاء تحولات جدی در دانشگاه های کشور باشد و فضای فرهنگی دانشگاه ها را به رغم خواست مسوولان فرهنگی این وزارتخانه تا حدودی فعال کند. اگر چه مسوولان فرهنگی وزارت علوم از پذیرفتن این ادعا سر بازمی زنند، اما خودداری آنها از پاسخگویی به شبهات از یک سو و مشاهدات عینی از فضای کلی و حتی جزیی دانشگاه ها این ادعای منتقدان را تا حدودی تقویت می کند. تعطیلی تشکل های سیاسی و فرهنگی، اعطای امتیاز به یکسری جریان های خاص، احضار و صدور احکام سنگین انضباطی برای دانشجویان فعال، لغو امتیاز بسیاری از نشریات دانشجویی، سختگیری در صدور مجوز انتشار نشریه و... همه دلایل قانع کننده یی به نظر می رسند برای اینکه در مجموع سیاست های فرهنگی این وزارتخانه طی سه سال گذشته، بازدارنده و محدودکننده خوانده شود؛ سیاست هایی که به رغم مخالفت بسیاری از منتقدان با ذات آنها، حتی از سوی بسیاری از همفکران دولت نیز نسبت به آنها هشدار داده شده بود، چرا که منطقاً اعمال سیاست های بازدارنده منجر به بروز برخی نابهنجاری ها در فضای دانشگاه خواهد شد که وقایع دانشگاه های سهند و تربیت معلم و زنجان شاید نمونه یی از آنها بودند.
به هر حال باید منتظر ماند و دید مسوولان وزارت علوم امسال با چالش های پیش رو چگونه مواجه خواهند شد.